بررسی ارتباط بین بودجه ریزی عملیاتی و سیستم هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت مهدی محمدی کارشناس ارشد حسابداری M.A E.mail: Mehdi.Mohamadi @yahoo.com 09127411160 صالح هادی نیا دانشجوی کارشناسی ارشد حسابداری و حسابرس دیوان محاسبات کشور E-Mail: Saleh-hadinia@yahoo.com 09123489203 چکیده: بودجه آئینه تمام نمای همه فعالیتها و برنامه‌های دولتی می‌باشد و نقش بسیاری مهمی در توسعه اقتصادی کشورها دارد. بودجه‌ریزی عملیاتی به عنوان یکی از طرق بودجه ریزی عبارتست از برنامه سالانه به همراه بودجه سالانه که رابطه میان وجوه تخصیص یافته به هر برنامه با نتایج به دست آمده از اجرای آن برنامه را نشان می‌دهد که این کار در راستای استفاده بهینه از منابع محدود و در جهت تحقق اهداف سازمان می‌باشد. یکی از اصول اساسی بودجه‌ریزی دولتی، حسابداری بهاری تمام شده است که سیستم هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت به عنوان یکی از سیستم‌های حسابداری بهای تمام شده مطرح است که در راستای اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی از اهمیت خاصی برخوردار است. در این مقاله سعی بر این است که ابتدا اهمیت و سیر تکاملی بودجه و روش‌های تهیه آن ارائه و بودجه‌ریزی عملیاتی، مزایا و مراحل تهیه آن به همراه سیستم هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت تشریح و ارتباط بین آنها بیان شود. اصطلاحات کلیدی: بودجه، بودجه بندی بر مبنای عملکرد؛ بودجه‌ریزی عملیاتی، سیستم هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت. مقدمه امروز با جهانی شدن بازارها، افزایش رقابت، پیشرفت‌های تکنولوژیکی و غیره، سازمان‌ها نیاز به راهکارهایی دارند تا خود را با این تحولات هماهنگ سازند و از این شرایط به عنوان فرصت‌هایی تازه برای رشد اقتصادی و توسعه بهره‌‌مند گردند. تکنیک‌ها و ساز و کارهای متنوعی برای برخورد مناسب با این شرایط وجود دارند که بودجه یکی از آن موارد می‌باشد. بودجه آینه تمام نمای همه برنامه‌ها و فعالیتها بوده و نقش بسیار مهم و کلیدی در توسعه سازمان‌ها دارد. بودجه‌بندی منجر به آماده‌سازی یک طرح یا برنامه عملیاتی و مالی می‌شود و برای کنترل اجرای آن به کار گرفته می‌شود. بودجه‌بندی را به عنوان «فرآیند تخصیص منابع محدود به نیازهای نامحدود» بیان می‌کنند که هدف اصلی از آن، استفاده بهینه از منابع محدود کمیاب می‌باشد. بودجه اهداف و راهبردها را به صورت عبارتهای مالی بیان کرده و مسیر اجرای برنامه‌ها و کنترل پیشرفت آنها را نشان می‌دهد. سازمان‌ها به سه دلیل عمده زیر به بودجه‌ىیزی نیازمندند: نشان دادن مفهوم مالی برنامه‌ها، شناساندن منابع مورد نیاز اجرای برنامه‌ها در اختیار داشتن معیارهای سنجش، نظارت و کنترل نتیجه‌ها در مقایسه با برنامه‌ها.ژ در این مقاله سعی بر این است، انواع روش‌های بودجه‌ریزی بیان شده و بودجه‌ریزی عملیاتی به همراه مزایا و مشکلات اجرای آن تشریح گردد و نهایتا ارتباط بین بودجه‌ریزی عملیاتی و سیستم هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت ارائه شود. انواع بودجه مفهوم بودجه همگام با تکامل دولت‌ها و پیچیده‌تر شدن وظایف دولت، تغییر و تکامل یافته است. این تکامل را می‌توان به چهار مرحله متمایز زیر تقسیم نمود: مرحله اول: این مرحله تقریبا از سال 1920 تا 1935 است که تاکید اصلی بر ایجاد یک سیستم با کفایت برای کنترل هزینه‌ها بود و حسابداری هزینه و پیوند بین حسابداری و بودجه مطرح بود. مرحله دوم: این مرحله که در توسعه بودجه عملیاتی خود را نشان می‌دهد، استفاده در بودجه به عنوان ابزار مدیریت مالی بود و بودجه خود را در اصلاح ساختار مناسب، بهبود مدیریت و برنامه‌های اندازه‌گیری کار ظاهر ساخت و بر بودجه‌ای تاکید می‌شد که کار فعالیت سازمان را اندازه‌گیری کند. مرحله سوم: این مرحله با پیوند میان بودجه و برنامه به عنوان معیاری برای تجزیه و تحلیل رفاه اقتصادی آغاز شد و روی پیشرفت‌هایی که در تکنولوژی‌های تصمیم‌گیری و اطلاعاتی رخ داده بود، تمرکز داشت. مرحله چهارم: این مرحله به واسطه پیچیدگی محیط سازمان‌ها به وجود آمده و باعث استفاده از بودجه بر مبنای صفر به عنوان ابزاری برنامه‌ریزی راهبردی گردیده است. (فرج وند، 1380، ص 1،2) انواع روش‌های بودجه‌ریزی در یک طبقه‌بندی کلی، روش‌های بودجه ریزی عبارتند از: بودجه ریزی متداول یا سنتی بودجه ریزی افزایشی بودجه‌ریزی برنامه‌ای بودجه‌ریزی بر مبنای صفر بودجه‌ریزی عملیاتی در بودجه‌ریزی سنتی نوع و ماهیت هزینه بیان می‌شوند اما اینکه کدام هزینه برای کدام هدف و یا برای کدام برنامه یا فعالیت خاص می‌باشد، مشخص نمی‌باشد. در این روش بودجه‌ریزی توجه اصلی بر ورودی‌ها یا داده می‌باشد. در بودجه‌ریزی افزایشی، سطح بودجه همانند دوره‌های قبلی است ولی درصدی بابت توسعه عملیات و کارهای جدید به آن اضافه می‌شود. بودجه ریزی برنامه‌ای، عمدتا با طبقات بالاتر سلسله مراتب سازمان مربوط می‌شود. این روش در سال 1949 در آمریکا به منظور اصلاح نظام اداری بیان گردید. بودجه‌ریزی بر مبنای صفر (ZBB) آخرین تکنیک بودجه‌بندی است و به عنوان ابزار مدیریتی مورد استفاده قرار می‌گیرد و اولین بار در کشور آمریکا در سال 1962 مورد استفاده قرار گرفت. این بودجه‌ریزی هر سال به عنوان سال جدید در نظر گرفته می‌شود و برخلاف بودجه‌بندی عادی که سطوح هزینه‌های سال قبل به عنوان پایه‌ای برای تهیه بودجه سال جاری استفاده می‌شد در این تکنیک بودجه‌بندی منجر به عنوان مبنا و پایه به کار گرفته می‌شود و فعالیت‌های آتی احتمالی بر طبق وضعیت و موقعیت حاضر تصمیم‌گیری می‌شود. بودجه‌ریزی عملیاتی گسترش یافته بود و بودجه‌ریزی برنامه‌ای است که به نحو دقیق‌تر و روشن‌تری فعالیت‌ها و عملیات دستگاه‌ها را طبقه‌بندی نموده و برای هر کدام از اجزای برنامه‌های مختلف هدفهای معینی را تعریف کرده و سپس نسبت به برآورد هزینه‌های آن اقدام می‌نماید. در این روش از شیوه‌های مختلف تحلیلی همانند هزینه- منعفت بردن بهره گرفته می‌شود و مستلزم اطلاعات دقیق و روشنی از حجم عملیات، اهداف، سیاستها و غیره می‌باشد. اساس بودجه‌ریزی عملیاتی بر چهار اصل زیر است: حسابداری بهای تمام شده روش اندازه گیری کار استفاده از ؟ استفاده از استانداردها در بودجه‌ریزی عملیاتی،‌منابع اساس اولویت امور و نتایج قابل اندازه‌گیری، تخصیص داده می‌شوند یک بودجه عملیاتی علاوه بر تخصیص هزینه‌های دولتی، همه فعالیت‌های مورد نیاز برای پشتیبانی یک برنامه را تعریف و تعیین می‌کنند. همانطور که بیان شدع بودجه برنامه‌ای بیشتر به طبقات بالاتر سلسله مراتب سازمانها مربوط می‌باشد در حالیکه بودجه عملیاتی حدود فعالیت و عملیات طبقات پایین سلسله مراتب را نیز مورد بررسی و پیش بینی بودجه‌ای قرار می‌دهد. در تنظیم بودجه برنامه‌ای ممکن است بدون محاسبه دقیق مخارج هر واحد از فعالیت دولتی، هزینه‌ها را فقط بر اساس سیاست کلی مالی دولت پیش بینی کرد. در صورتی که شرط اساسی برای تهیه بودجه عملیاتی این است که حجم مقدار فعالیت سازمان‌های دولتی، تعیین و هزینه هر واحد از فعالیت‌ها محاسبه شود. بودجه عملیاتی اهداف متنوعی دارد از جمله: ارائه بهترین ابزار ممکن بر اساس نتایج، ایجاد ارتباط بین بودجه و نتایج عملکرد، تمرکز فرآیند تصمیم‌گیری روی مهم‌ترین مسائل سازمان، ارائه اطلاعات قابل سنجش برای انواع استفاده کنندگان، ارائه مشوق‌هایی برای مدیریت عملکرد بر مبنای بهبود مستمر، ارائه مبنایی برای پاسخگویی در قبال منابع تحت اختیار، ایجاد فرآیند منطقی برای تصمیم‌گیری در خصوص بودجه، ارائه مبنای درست برای اتخاذ تصمیم در خصوص تخصیص منابع و تعیین نتایج قابل سنجش و مورد انتظار که از یک تخصیص بودجه خاص قابل قبول است. مزایای بودجه ریزی عملیاتی عبارتند از: شفاف‌سازی فرآیند بودجه ریزی افزایش کارایی و اثربخشی عملکرد دولت و سازمان‌ها از طریق تمرکز منابع در جهت ضروری ترین و مهم‌ترین نتایج اصلاح و بهبود تصمیم‌گیری در مورد موثرترین راه برای استفاده از منابع محدود بهبود عملکرد از طریق پیوند بین بودجه و عملکرد برنامه مسئولیت پذیر ساختن مدیران در قابل تصمیماتی که روی نتایج بودجه نتاثیر می‌گذارد حمایت بهتر مدیریت با ارتباط بین نتایج بودجه و سنجش عملکرد بودجه با سنجش عملکرد برنامه در فرآیند کنترل و گزارش نتایج ارائه سیستم و فرآیندی که در آن تصمیم گیری‌های مربوط به بودجه اساسا بر پایه نتایج قابل سنجش و اهداف دارای اولویت صورت می‌گیرد. نحوه تهیه بودجه عملیاتی تهیه بودجه عملیاتی یک فرآیند همزمان بالا به پایین و پایین به بالا است. برنامه‌ریزان و سیاستگذاران عالی باید اهداف بلند مدت و کوتا مدت برنامه‌ها را تعیین کنند. همژنین آنان باید سطوح منابعی که برای پشتیبانی تحقق این اهداف لازم است را نیز مشخص کنند. همچنین باید شاخص‌های ارزیابی نتایج را به منظور تعیین اینکه آیا اهداف محقق شده‌اند و آیا منابع به طور اثربخش مصرف شده‌اند، شناسایی کنند. با این وجود اهداف بلند و کوتاه مدت، سطوح منابع و شاخص‌های ارزیابی نتایج باید با همکاری سطوح پایین‌تر مدیریت، توسعه و توسط آنان نیز معتبر شناخته شوند. مدیران رده‌های پایین‌تر و سازمان‌های تابع آنها نقش موثری را در تحقق و بهبود برنامه عملیاتی سالانه برنامه‌ریزان و سیاستگذاران ارشد به عهده دارند. این مدیران ساز و کار برنامه‌ها را به نحوی می‌شناسند و می‌توانند به طور موثر به سیاستگذاران در تصحیح برنامه‌های عملیاتی سالیانه دستگاه‌ها کمک کنند. به علاوه برنامه‌ریزان سیاستگذاران سازمان‌ها با همکاری با سطوح پایین‌تر سازمان از درک درست نسبت به ارتباط تنگاتنگ بین برنامه عملیاتی سالانه و بودجه عملیاتی مدیران در تمام سطوح و همچنین از تعهد آنان نسبت به برقراری این ارتباط اطمینان حاصل خواهند کرد. برای تلفیق اثربخشی بودجه و عملکرد توسط یک سازمان دولتی از رویکرد پنج مرحله‌ای استفاده می‌شود. هر فعالیتی که توسط کارکنان سازمان انجام می‌شود در داخل برنامه تعریف می‌شود. وام اندازه‌گیری هر فعالیت، مشخص می‌شود. تعداد ساعت کاری کارکنان معادل تمام وقت را در یک سال محاسبه کرده و به فعالیت مذکور تخصیص می‌دهیم. هر یک ریال از هزینه‌های عملیاتی به یک فعالیت خاص تخصیص می‌یابد. هر فعالیت به یک شاخص خروجی با دسته کوچکی از شاخص‌های خروجی در سلسله مراتب اهداف و شاخص‌ها مرتبط می‌‌شود. در این رویکرد فعالیت‌های روزانه افراد درگیر در هر یک از برنامه‌های شناسایی شده و سپس از این فعالیت‌ها به عنوان پلی بین اعتبارات بودجه‌ای و سلسله مراتب اهداف و شاخص‌های تحقق اهداف در هر یک از برنامه‌ها استفاده می‌گردد. هزینه یابی بر مبنای فعالیت (ABC) هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت یکی از ابزارهای کارآمد برای ؟‌هزینه‌ها به محصولات و خدمات می‌باشد. این روش بر آن است تا با به کارگیری فنون مربوط، ارتباطی مناسب و نسبتا دقیق بین فعالیت‌ها و محصولات از یک سو منابع سازمان و فعالیت‌ها از سوی دیگر برقرار نماید. در واقع ABC‌سیستمی است که اطلاعات لازم برای مدیران فراهم کرده و منجر به افزایش دقت در تعیین بهای تمام موجودی‌ها می‌شود. اجرای یک سیستم ABC مستلزم چهار مرحله اساسی زیر است: شناسایی فعالیت‌هایی که برای تولید خروجی‌ها در واحد مسئول انجام می‌شود. تخصیص منابع به فعالیتها شناسایی خروجی‌هایی که برای تولید آنها؛ فعالیتها انجام می‌شوند. تخصیص هزینه‌های فعالیت‌ها به خروجی‌ها. سیستم‌ ABC‌دارای مزایای زیادی از جمله، افزایش دقت در محاسبه بهای تمام شده فعالیتها، جلوگیری از تخصیص اختیار هزینه‌هیا سربار توسط مدیریت، افزایش امکان ارزیابی کارایی و اثربخشی فعالیت‌ها توسط مدیر یت و غیره است. همانطور که بیان شده یکی از اصول چهارگانه اساسی بودجه‌ریزی عملیاتی حسابداری بهای تمام شده است که استفاده از سیستم ABC با توجه به مزایای آن، می‌تواند سازمان‌ها را در اجرای بهتر بودجه‌ریزی عملیاتی موفق سازد. نتیجه گیری بودجه‌بندی عملیای با الزام دستگاه‌های اجرایی به تمرکز بر نتایج برنامه‌ها، سعی در بهبود اثربخشی، کارایی و پاسخگویی برنامه‌های دولت دارد. این سیستم از طریق تولید و ارائه بهتر در مورد اثربخشی هزینه‌ها و برنامه‌های دولت، به دنبال کمک به مدیران برای بهبود عملکرد و برنامه‌ها می‌باشد و هدف آن ایجاد پیوندی شفاف بین منابع و نتایج می‌باشد این سیستم در جهت تخصیص هدفمند اعتبارات به برنامه‌ها و فعالیت‌ها، شفاف‌سازی فرآیند بودجه‌ریزی، ایجاد ارتباط بین بودجه‌ریزی و نتایج عملکرد، ؟‌اثربخشی و کارایی برنامه‌ها و فعالیتها گام برمی‌دارد. یکی از اصول اساسی بودجه‌ریزی عملیاتی استفاده از یک سیستم مناسب حسابداری بهای تمام شده می‌باشد که سیستم ABC‌با توجه به مزایای آن می‌تواند در اجرای بهتر بودجه‌ریزی عملیاتی به سازمان‌ها کمک کند.


دسته‌بندی نشده

سایت ما حاوی حجم عظیمی از مقالات دانشگاهی است . فقط بخشی از آن در این صفحه درج شده شما می توانید از گزینه جستجو متن های دیگری از این موضوع را ببینید 

کلمه کلیدی را وارد کنید :

دسته بندی: دسته‌بندی نشده

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

دسته‌بندی نشده

3f/2 (36626)

معماری روم قدرت روم که پس از اتروسکها بر ایتالیا حاکم و جانشین ایشان شد. اقوام ستیزه ایتالیا را مطیع حکومت واحد روم گردانیده و سرانجام ملتهای اروپای غربی و مدیترانه و خاور نزدیک را ادامه مطلب…

دسته‌بندی نشده

3f/2 (36623)

شیخ احمد جامی شیخ احمد جامی از اولاد لیث بن جریر علی از اصحاب رسول اکرم و از اعراب عدرنانی بود که به حضرت ابراهیم می رسد . که در عربستان زندگی می کرد عده ادامه مطلب…

دسته‌بندی نشده

3f/2 (36624)

سپاس و آفرین ، ایزد جهان آفرین راست . آن که اختران رخشان به پرتو روشنی و پاکی او تابنده اند و چرخ گردان به خواست و فرمان او پاینده . آفریننده ای که پرستیدن ادامه مطلب…

background