۳-۵-۱ متغيرهاي مستقل۴۰
۳-۵-۲- متغيرهاي وابسته۴۰
۳- ۶ تاريخچه تحليل پوششي داده ها۴۰
۳ – ۷ تعريف تحليل پوششي داده ها۴۲
۳- ۸ ويژگي ها و قابليت هاي کاربردي مدلهاي تحليل پوششي داده ها۴۴
۳ – ۹ محدوديت ها و مسائل خاص در مورد رويکرد DEA45
3 – 10 انواع مدلهاي تحليل پوششي داده ها۴۸
۳-۱۰- ۱ مدل CCR48
3-10- 2 مدل BCC49
3-11 ديدگاههاي ورودي- محور و خروجي – محور در حل مدلهاي DEA50
3- 12 بازگشت نسبت به مقياس۵۱
۳-۱۳ تاريخچه رگرسيون۵۲
۳- ۱۴ رگرسيون خطي۵۳
۳-۱۵رگرسيون چند متغيره ………………………………………………………………………………………………….۵۵
۳-۱۶ارزيابي اوزان شاخص ها به روش آنتروپي……………………………………………………………………………..۵۵
۳ – ۱۷ روش گرد آوري اطلاعات…………………………………………………………………………………………….۵۶
۳- ۱۸ جامعه آماري تحقيق…………………………………………………………………………………………………..۵۷
۳ – ۱۹ روش نمونه گيري…………………………………………………………………………………………………….۵۷
۳-۲۰ روش تجزيه و تحليل داده ها ………………………………………………………………………………………….۵۷
فصل چهارم نتايج۶۰
۴- ۱ مقدمه:۶۱
۴-۲ پاسخ به سوالات تحقيق………………………………………………………………………………………………….۶۱
۴-۲-۱ پاسخ به سوال پژوهشي اول…………………………………………………………………………………………..۶۱
۴-۲-۲ پاسخ به سوال پژوهشي دوم…………………………………………………………………………………………..۶۲
۴-۲-۳ پاسخ به سوال پژوهشي سوم………………………………………………………………………………………….۶۲
۴-۲-۴ پاسخ به سوال پژوهشي چهارم………………………………………………………………………………………..۶۲

۴- ۲ آمار توصيفي داده ها۶۲
۴-۲-۱ آمار توصيفي مربوط به درآمد ساليانه خانوارها:۶۲
۴-۲-۲ آمار توصيفي مربوط به شاخص فرهنگي نواحي تابعه:۶۳
۴-۲-۳ آمار توصيفي مربوط به شاخص نيروهاي عملياتي و ماشين آلات جهت وصول مطالبات در نواحي تابعه:۶۵
۴-۲-۴ آمار توصيفي مربوط به شاخص ميانگين دماي هواي ساليانه نواحي تابعه شرکت گاز استان اردبيل:۶۶
۴-۲- ۵ آمار توصيفي مربوط به خروجي اول که بيانگر نسبت مبلغ فيش هاي واريز شده به مبلغ فيش هاي صادره نواحي تابعه شرکت گاز استان اردبيل:۶۷
۴-۲-۶ آمار توصيفي مربوط به خروجي دوم که بيانگر نسبت تعداد فيش هاي واريز شده به تعداد فيش هاي صادره نواحي تابعه شرکت گاز استان اردبيل:۶۸
۴ – ۳ مدل برنامه ريزي شده براي تحليل پوششي داده ها در نرم افزارGAMS…………………………………………….69
4- 4 آمار توصيفي حاصل از نتايج حل مدل توسط روش تحليل پوششي داده ها:۷۰
۴-۵ وزن هاي بهين ورودي ها و خروجي ها براي هر يک از نواحي تابعه:………………………………………………….۷۲
۴- ۶ تصوير هر DMU بر روي مرز کارا :۷۳
۴-۷ نتايج حاصل از حل مدل توسط رگرسيون :۷۷
فصل پنجم بحث و نتيجه گيري۸۰
۵-۱ مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………..۸۱
۵-۲ بحث و تفسير نتايج۸۱
۵-۳ پيشنهادات۸۳
۵-۴ محدوديت هاي تحقيق۸۴
۵-۵ پيشنهادات براي تحقيقات آتي……………………………………………………………………………………………۸۵
فهرست منابع۸۷
چکيده انگليسي………………………………………………………………………………………………………………..۹۱

فهرست جداول
جدول ۴-۱ در آمد ساليانه خانوار۶۳
جدول ۴-۲ شاخص فرهنگي ناحيه۶۴
جدول ۴-۳ شاخص نيروهاي عملياتي و ماشين آلات۶۵
جدول ۴-۴ شاخص ميانگين دماي هواي ساليانه۶۶
جدول ۴-۵ نسبت مبالغ واريزي به مبالغ صادره۶۷
جدول ۴-۶ نسبت تعداد فيش واريزي به تعداد فيش صارده۶۸
جدول ۴-۷ نمرات کارايي وصول مطالبات۷۱
جدول۴-۸ اوزان ورودي ها و خروجي هاي مدل تحليل پوشش داده ها۷۳
جدول۴-۹ تصوير هر DMU بر روي مرز کارا۷۴
جدول ۴-۱۰متغير هاي وابسته و مستقل۷۷
جدول۴-۱۱ نتايج رگرسيون۷۸
جدول۴-۱۲ نمرات کارايي وصول مطالبات۷۹
فهرست نمودار
نمودار ۳-۱ چارچوب مفهومي مدل پژوهش……………………………………………………………………………….۳۹
نمودار۳-۲ الگوي بهبود كارايي۵۰
نمودار ۳-۳ مرز توليد مدل CCR52
نمودار ۳-۴ مرز توليد مدل BCC52
نمودار ۴-۱ نمرات کارايي وصول مطالبات۷۲
چکيده:
امروزه اهميت و آگاهي از ميزان كارايي و سنجش آن جهت بهبود عملكرد و نهايتاً حفظ و ادامه حيات سازمان با توجه به شرايط متغير محيطي ، پيچيدگي تكنولوژي، كمبود منابع،رقابت شديد، تنوع خدمات و سرعت بالاي تبادل اطلاعات و ارتباطات ضرورتي اجتناب ناپذير است. لذا شرکتهاي وابسته به دولت به منظور رقابت در عرصه هاي داخلي و بين المللي نيازمند تلاش مستمر در راستاي بوجود اوردن شرايط مناسب اقتصادي براي کليه سرمايه گذارانشان هستند. در اين ميان شرکت ملي گاز با توجه به ماهيت خدماتي شرکت نيازمند تامين منابع مالي به منظور افزايش حوزه هاي گازرساني در مناطق فاقد گاز خانگي مي باشد. اين امر محقق نمي شود مگر با وصول مطالبات گاز بهاء مشترکين در مناطق تحت پوشش، بنابراين ارزيابي کارايي وصول مطالبات در صنعت گاز داراي اهميت به خصوصي مي باشد بويژه بعد از هدفمند کردن يارانه در سالهاي اخير در کشور و افزايش بهاي منابع انرژي . تحليل پوششي داده ها يکي از شاخه هاي علم تحقيق در عمليات مي باشد که در سالهاي اخير پيشرفتهاي زيادي را در محاسبه کارايي واحدهاي تصميم گيري دارد. هدف عمده اين پايان نامه ، محاسبه نمره کارايي وصول مطالبات گاز بهاي مصرفي توسط مشترکين در شرکت گاز استان اردبيل مي باشد. و بدين منظور در اين پايان نامه از دو روش تحليل پوششي داده ها و رگرسيون چند متغيره استفاده شده است. چهار ورودي و دو خروجي به ترتيب تحت عناوين I1 تا I4 و O1 تا O2 جهت محاسبه کارايي شناسايي و محاسبه شده اند که ورودي اول تا چهارم به ترتيب بيانگر درآمد خانوار، شاخص فرهنگي ناحيه، شاخص نيروي انساني و ماشين آلات و ميانگين دماي ساليانه بوده و خروجي اول و دوم بيانگر نسبت مبالغ واريزي به مبالغ صادره در فيش ها و نسبت تعداد فيش هاي واريزي به صادره مي باشد. براي حل مدل عنوان شده با روش تحليل پوششي داده ها از نرم افزار GAMS استفاده کرده و نمرات کارايي و وزن هاي ورودي ها و خروجي ها مدل محاسبه شده و در ادامه به منظور محاسبه کارايي توسط روش رگرسيون چند متغيره از نرم افزار SPSS بهره گرفته و پس از يافتن معادله خط رگرسيوني نمره کارايي نواحي تابعه مشخص مي شود. پس از محاسبه نمره کارايي توسط روش تحليل پوششي داده ها هفت ناحيه داراي نمره کارايي يک شده و در روش رگرسيون چند متغيره يک ناحيه نمره کارايي يک را کسب مي نمايد.
کلمات کليدي : ارزيابي کارايي، تحليل پوششي داده ها، وصول مطالبات،رگرسيون چند متغيره
فصل اول کليات تحقيق
۱-۱ مقدمه
امروزه اهميت ارزيابي۱ عملكرد۲ و آگاهي از ميزان كارايي و بررسي و سنجش آن جهت بهبود عملكرد و نهايتاً حفظ و ادامه حيات سازمان با توجه به شرايط متغير محيطي ، پيچيدگي تكنولوژي، كمبود منابع،رقابت شديد، تنوع خدمات و سرعت بالاي تبادل اطلاعات و ارتباطات ضرورتي اجتناب ناپذير است.علي رغم ضرورت و اهميت ارزيابي عملكرد و محاسبه كارايي، برنولاك۳ مدير مؤسسه بهره وري كانادا مدعي است كه (( بيشتر مديران معاني واقعي بهره وري و كارايي را نمي دانند و مطلع نيستند كه اين مفاهيم تا چه حد براي سازمان آن ها حياتي است.)) همچنين آن ها نمي دانند كه چقدر مي توانند بهره وري و كارايي خود را بهبود داده ، چگونه آن ها را مورد سنجش قرار داده ، تجزيه و تحليل كنند و يا چه عواملي بر آنها تاثير گذارند.
در عصر كنوني ، تحولات شگرف دانش مديريت وجود نظام ارزيابي را اجتناب ناپذير كرده است؛ به گونه اي كه فقدان ارزيابي در ابعاد مختلف سازمان اعم از ارزيابي استفاده از منابع و امكانات ، كاركنان، اهداف و استراتژي ها، يكي از علائم بيماري سازمان قلمداد مي شود. هر سازمان به منظور آگاهي از ميزان مطلوبيت و كيفيت فعاليت هاي خود به ويژه در محيط هاي پيچيده پويا ، نياز مبرم به نظام ارزيابي دارد.از سوي ديگر نبود نظام ارزيابي و كنترل در يك سيستم به معناي عدم برقراري ارتباط با محيط درون و برون سازمان تلقي مي شود؛ كه پيامد آن كهولت و در نهايت مرگ سازمان است. ممكن است بروز پديده مرگ سازماني به علت عدم وقوع يكباره آن از سوي مديران عالي سازمان احساس نشود اما مطالعات نشان مي دهد نبود نظام كسب بازخورد،توسعه و بهبود فعاليتهاي سازمان را غير ممكن مي كند و سرانجام اين پديده مرگ سازماني است.
از نگاه ديگر با ملاحظه نظام آفرينش مي توان دريافت كه ارزيابي در بطن آن قرار دارد. وجود نظم بسيار موزون در جهان خلقت حكايت از حلقه بازخورد كاملا حساب شده اي دارد و نظام ارزيابي به عنوان يكي از عناصر اين حلقه مطرح است.هر چند ممكن است بشر به علت نقص دانش و اطلاعات قادر به تبيين آن نباشد ولي قوام و دوام يك سيستم منوط به وجود نظام ارزيابي و كنترل است.
صاحبنظران و محققان معتقدند ارزيابي عملكرد، موضوعي اصلي در تمامي تجزيه و تحليل هاي سازماني است و مشكل بتوان سازماني را تصور كرد كه مشمول ارزيابي و اندازه گيري عملكرد نباشد. آنان توجه به ((عملكرد سازماني))۴ را باعث توسعه تئوري سازماني ذكر مي كنند و عملكرد را موضوع اصلي در فضاي علمي مي دانند. در نتيجه اين بحث توجه محققان ، اقتصاددانان و مديران اجرايي را به خود جلب كرده است . ارزيابي و اندازه گيري عملكرد موجب هوشمندي سيستم و بر انگيختن افراد در جهت رفتار مطلوب مي شود و بخش اصلي تدوين و اجراي سياست سازماني است.
كارايي به معني تلف نكردن منابع است كه از نسبت ستاده كل به نهاده كل به دست مي آيد از طرفي بدون شك رسالت و هدف اساسي هر مجموعه بهره برداري موثر و كارا از منابع در اختيار مي باشد. استفاده از فنون و تكنيك هاي پيشرفته و شناخت فرصت ها و محدوديت هاي بالقوه و بالفعل وابسته به آگاهي از وضعيت فعلي سازمان است. حال كه اهميت ارزيابي و اندازه گيري عملكرد مشخص گرديد بايد مبناي توسعه پايدار۵ كه اكثريت كشورهاي دنيا در پي تحقق اين امر مي باشند شناسايي و عوامل موثر در رابطه با اين امر مورد ارزيابي و تجزيه و تحليل قرار گيرد.
انرژي مبناي رشد اقتصادي و توسعه پايدار كشور مي باشد و اقتصاد بدون انرژي معنا ندارد. انرژي گاز با توجه به چشم انداز اقتصاد جهان اصلي ترين نياز آينده دنيا خواهد بود و بر اساس پيش بيني ها مصرف گاز در دنيا طي دهه آينده در مقام نخست قرار مي گيرد.انرژي گاز به عنوان يكي از پاكيزه ترين انرژي هاي مصرفي خانواده ها،صنايع و ساير مراكز مصرف مطرح است. در حاليكه هزينه هاي بالاي توليد ، انتقال و توزيع آن از ديد مصرف كنندگان پنهان مانده است و اين در شرايطي است كه بخش عظيمي از سرمايه گذاريها ، طراحي و برنامه ريزي در صنعت گاز منوط به وصول به موقع بهاي گاز مي باشد.بر همين اساس شركتهاي گاز استاني نيز به عنوان بدنه اصلي توزيع ، فروش و خدمات پس از فروش نقش بسيار مهم و تعيين كننده اي را در رشد اقتصادي و توسعه پايدار كشورمان دارد.
تنگناهاي بوجود آمده در امر وصول مطالبات كه باعث كاهش در آمد ناشي از فروش گاز و نيز افزايش بدهي مشتركين گاز در شركت هاي گاز استاني شده است، مشكلات عديده اي را بوجود آورده بطوري كه اين شركت ها از اجراي وظايف اصلي خود دور مانده اند. با پيشرفت و توسعه روز افزون فن آوري صنعت گاز و افزايش تعداد مشتركين گاز و لزوم انجام اقدامات فني از قبيل نگهداري و تعميرات و بازسازي تاسيسات گاز در راستاي ارايه خدمات با كيفيت مطلوب به كليه مشتريان و رسيدگي به درخواست ها و رفع مشكلات گردانندگان اين صنعت، اهميت داشتن نقدينگي كافي از طريق كاهش هزينه ها و افزايش درآمدها را بيش از پيش آشكار ساخته است. از اين رو ارزيابي كارايي واحد وصول مطالبات شركتهاي گاز استاني در امر وصول مطالبات گاز بهاء، به عنوان يك هدف مهم بشمار مي آيد. چرا كه عدم كارايي شركتهاي گاز استاني در امر وصول مطالبات گازبهاء كه به عنوان يكي از اصلي ترين اهداف اين شركتها مي باشد مي تواند بحرانهاي عظيم اقتصادي را به همراه داشته باشد.
در اين ميان بررسي عملكرد بخشهاي تابعه (نواحي) مورد توجه خاص قرار مي گيرد نواحي وظايف اجرايي را بر عهده دارند و وظايف سازمان (مديريت ارشد )۶ نيز نظارت و كنترل بخشهاي تابعه است. ارزيابي كارايي وصول مطالبات شركتهاي تابعه به چند دليل عمده انجام مي پذيرد كه مهم ترين آنها عبارتند از:
۱ – شركت به منظور كنترل و نظارت بر كار بخشهاي تابعه تحت نظارت خود بايد وضعيت آنها را با معيارهاي مناسبي بررسي كند.

۲ – به منظور ايجاد مسئوليت پذيري مديران اجرايي(مديران بخش ها) عملكرد آنها با سيستم تنبيه و تشويق مناسبي پاداش داده مي شود و بدين ترتيب زمينه رقابت بين بخش هاي تابعه فراهم مي گردد.
۳ – با بررسي عملكرد مي توان معيارهاي مناسبي براي تخصيص بودجه ها و منابع بين نواحي بدست آورد.
۴ – با ارزيابي بخش ها و مشخص نمودن نقاط قوت و ضعف آنها و ايجاد بستري مناسب مي توان زمينه ايجاد رقابت سالم را بين بخش هاي تابعه فراهم نمود.
با مشخص شدن اهميت ارزيابي و بررسي عملكرد بخش هاي تابعه شركت در امر وصول مطالبات گازبهاء مصرفي توسط مشتركين بايد معيارهايي را براي بررسي عملكرد مشخص نمود اين معيارها براساس اهداف شركت بوده و بايد مشخص كنيم كه هر يك از بخش هاي (ناحيه هاي ) مختلف براي سطح معيني از فعاليتهاي خود چه سطحي از نهاده ها را استفاده مي نمايد. بر اين اساس روش هايي براي ايجاد معيارهاي مناسب ابداع شده است كه از مهم ترين آنها مي توان به روش تحليل پوششي داده ها۷ اشاره نمود.
يكي از ابزارهاي مناسب و كارآمد در زمينه اندازه گيري كارايي، تحليل پوششي داده ها (DEA) مي باشد كه به عنوان يك روش غير پارامتري۸ به منظور محاسبه كارايي واحدهاي تصميم گيرنده كه در سال ۱۹۷۸ معرفي شده استفاده مي شود. امروزه استفاده از تكنيك تحليل پوششي داده ها با سرعت زيادي در حال گسترش بوده و در ارزيابي سازمانها و صنايع مختلف مانند صنعت بانكداري ، پست ، بيمارستانها ، مراكز آموزشي، نيروگاهها، پالايشگاه ها و … استفاده مي شود.توسعه هاي زيادي از جنبه تئوري و كاربردي در مدلهاي تحليل پوششي داده ها اتفاق افتاده كه شناخت جوانب مختلف آن را براي به كارگيري دقيقتر اجتناب ناپذير مي كند. استفاده از مدلهاي تحليل پوششي داده ها علاوه بر تعيين ميزان كارايي نسبي ، نقاط ضعف سازمان را در شاخص هاي مختلف تعيين كرده و با ارايه ميزان مطلوب آنها ، خط مشي سازمان را به سوي ارتقاي كارايي۹ و بهره وري۱۰ مشخص مي كند. همچنين الگوهاي كارا كه ارزيابي واحدهاي ناكارا براساس آنها انجام گرفته است به واحدهاي ناكارا معرفي مي شوند. الگوهاي كارا واحدهايي هستند كه با ورودي هاي مشابه واحد ناكارا خروجي هاي بيشتر يا همان خروجي ها را با استفاده از ورودي هاي كمتر توليد كرده اند.
اين تنوع وسيع در نتايج است كه موجب شده استفاده از اين تكنيك با سرعت فزاينده اي رو به گسترش باشد. همين امر موجب شده است كه اين تكنيك از بعد تئوري نيز رشد فزاينده اي داشته باشد و به يكي از شاخه هاي فعال در علم تحقيق در عمليات تبديل شود.
با توجه به موارد ذكر شده در اين تحقيق از دو روش تحليل پوششي داده ها و رگرسيون چند مغيره به منظور ارزيابي كارايي وصول مطالبات بخشهاي تابعه شركت گاز استان اردبيل استفاده نموده و نتايج حاصله را مورد مقايسه قرار مي دهيم.
۱-۲ بيان مسئله
اصولاً در تنظيم برنامه هاي توسعه اقتصادي توجه به انرژي گاز به علت تاثير آن که در تامين و بهبود رفاه زندگي افراد جامعه به عنوان يك عامل زير بنايي توسعه اقتصادي از يك سو و اثرات انرژي گاز در افزايش درآمدو رشد صنعتي كشور از سوي ديگر حائز اهميت است. در نگاهي ديگر امنيت ملل به طور فزاينده اي وابسته به امنيت منابع طبيعي ملتهاست. بنابراين امنيت منابع طبيعي نهايتا به معناي وجود عرضه كافي، قابل اطمينان و قابل تامين مالي و پايدار منابع طبيعي به اقتصاد جهاني مي باشد. جايگاه ويژه اي كه انرژي گاز در مقايسه با ساير انواع انرژي ها پيدا كرده و توسعه قابل توجه شبكه هاي انتقال و توزيع شهري و روستايي در سالهاي اخير مصرف انرژي گاز را به نسبت زيادي افزايش داده است. در اين ميان شركتهاي گاز استاني با فلسفه شناخت نيازهاي مشتريان و پاسخگويي مناسب به آن شكل گرفته اند و وظيفه توزيع و فروش و خدمات پس از فروش را بر عهده دارند.
شركت گاز استان اردبيل با توجه به شرايط خاص جغرافيايي استان كه در آن اختلاف درجه حرارت در فصول مختلف سال باعث مي شود ميزان مصرف در طول سال در دامنه وسيعتري تغيير يابد به طوري كه نسبت بالاترين مصرف فصل سرد به بالاترين مصرف فصل گرم اختلاف فاحشي دارد،بعنوان يك شركت فعال و موثر در ارايه خدمات انرژي به گروههاي مختلف مشتريان اعم از توليد كنندگان كالاها و خدمات، بخش كشاورزي و مصرف كنندگان خانگي، در تلاش است تا با ارايه خدمات توزيع و فروش گاز طبيعي به مشتريان و وصول به موقع گازبهاي مصرفي توسط مشتركين چرخه مالي شركت را جهت توسعه طرحهاي گازرساني كه خاستگاه استراتژيك شركت مي باشد برنامه ريزي كرده و با وصول به موقع بدهي ها فعاليتهاي گازرساني را در معرض ريسك قرار ندهد.در اين ميان با توجه به اجراي طرح هدفمندسازي يارانه ها و كاهش تدريجي سهم دولت در پرداخت بهاي گاز توزيعي توسط شركت ملي گاز ايران و افزايش سهم مصرف كنندگان در پرداخت بهاي خدمت دريافتي،توزيع نحوه ي كسب درآمد و وصول مطالبات شركت ملي گاز ايران از دريافت قسمت اعظم هزينه از دولت و قسمت اندك آن از ميليونها مشترك، به دريافت قسمت اعظم گازبهاء از مشتركين، اهميت بسزايي به بخش وصول مطالبات شركتهاي گاز استاني داده و با توجه به ضريب نفوذ گسترده شركتهاي گاز استاني در مناطق شهري و روستايي، بيشترين تاثير را بر عملكرد شركت گازهاي استاني چه در ارتباط با مشتريان و چه در رابطه با روشهاي اجرايي اين شركتها بر جاي خواهد گذاشت و آنها را با مشكل بزرگ دريافت گازبهاء از مشتركيني كه عادت به مصرف زياد و پرداخت مبلغ اندك داشتند، روبرو نموده است.كه با توجه به عدم رعايت الگوي مصرف توسط مشتركين؛ به روز نبودن تجهيزات گرمايشي به كار رفته ، وضعيت نامناسب اقتصادي و … شركت گاز را ملزم به اتخاذ تدابير مناسب جهت وصول گازبهاء نموده است. تشكيل كميته هاي وصول مطالبات متشكل از نمايندگاني از شركتهاي گاز،آب،برق و تلفن كه زير نظر استانداري هر استان فعاليت مي كنند و مسئوليت وصول مطالبات در قبال خدمات يا مصارف خانگي و تجاري و صنعتي را بر عهده دارند نمونه اي از اين تدابير است.
با توجه به اينكه درآمد ۱۱ناشي از فروش انرژي به عنوان يك منبع اصلي تامين منابع مالي مورد نياز براي صنعت گاز در زمينه توليد، انتقال و توزيع متناسب با افزايش رشد مصرف، از اهم موضوعات اساسي صنعت گاز است. لذا هرگونه تاخير يا عدم پرداخت بهاي گاز ، اين صنعت را در جهت تامين گاز مورد نياز كشور با مشكلات سنگين مواجه ساخته است.در اين ميان سنجش۱۲ ميزان كارايي روشهاي اتخاذ شده در جهت افزايش وصول مطالبات همراه با رضايتمندي مشتركين با توجه به استراتژيك بودن مسئله و پيوند مستقيم آن با امنيت ملي كشور از دغدغه هاي اصلي شركت مي باشد همچنين براي پيشرفت در عرصه هاي منطقه اي و ملي نيازمند اطلاعات دقيقي از چگونگي كارايي سازمان و عوامل مؤثر در ارتقاء بهره وري سازماني هستيم كه نياز مبرم به ارزيابي صحيح به وضوح نمايان مي شود.
در اين پايان نامه نيز به بررسي ميزان كارايي وصول مطالبات گازبهاء در بخشهاي تابعه شركت گاز استان اردبيل به عنوان يكي از شركتهاي زير مجموعه شركت ملي گاز ايران با استفاده از تحليل پوششي داده ها (DEA) و رگرسيون چند متغيره۱۳ مي پردازيم.

۱-۳ اهميت و ضرورت انجام تحقيق
بهبود مستمر۱۴ عملكرد سازمانها ، نيروي هم افزايي۱۵ ايجاد مي كند كه اين نيروها مي تواند پشتيبان برنامه و رشد و توسعه و ايجاد فرصت هاي تعالي سازماني شود.دولت ها و سازمان ها و مؤسسات تلاش جلو برنده اي را در اين مورد اعمال مي كنند. بدون بررسي و كسب آگاهي از ميزان پيشرفت و دستيابي به اهداف و بدون شناسايي چالش هاي پيش رو سازمان و كسب بازخور و اطلاع از ميزان اجراء سياستهاي تدوين شده و شناسايي مواردي كه به بهبود جدي نياز دارند،بهبود مستمر ميسر نخواهد شد. تمامي موارد مذكور بدون اندازه گيري و ارزيابي امكان پذير نيست. لرد كلوين۱۶ فيزيكدان انگليسي در مورد ضرورت اندازه گيري مي گويد (( هرگاه توانستيم آنچه درباره آن صحبت مي كنيم را اندازه گرفته و در قالب اعداد و ارقام بيان نمائيم مي توانيم ادعا كنيم درباره موضوع مورد بحث چيزهايي مي دانيم . در غير اين صورت آگاهي و دانش ما ناقص بوده و هرگز به مرحله بلوغ نخواهد رسيد)) علم مديريت نيز مبين مطلب مذكور است. هر چه را كه نتوانيم اندازه گيري كنيم نمي توانيم كنترل كنيم و هر چه را كه نتوانيم كنترل كنيم مديريت آن امكان پذير نخواهد بود . در محيط هاي رقابتي امروزي، سازمانهايي مي توانند به فعاليت خود ادامه دهند و در اين محيط باقي بمانند كه بنحو بهتري از منابع و داشته هاي خود بهره برداري نموده و بهره وري خود را افزايش دهند.
اوضاع و احوال بسياري از مؤسسه ها و سازمانها نشان مي دهد كه در روند بهره گيري از عوامل توليد و ارايه خدمات از مطلوبيت چنداني برخوردار نيستند، وضعيت نامناسب اين موسسات از سويي بيشتر به دليل عدم ارتباط مناسب نهاده مورد نياز به منظور توليد ستاده هاي مورد انتظار و از سويي ديگر عدم شناسايي و تعيين دقيق نهاده ها و ستاده ها مي باشد. در بياني ديگر ضرورت اندازه گيري ارزيابي و محاسبه كارايي و اثر بخشي به وضوح نمايان مي شود.دستيابي به رشد و توسعه اقتصادي نيازمند استفاده بهينه از منابع طبيعي و رشد و توسعه پايدار در گرو نهادينه نمودن استفاده صحيح و كنترل شده از اين نعمات الهي مي باشد.
گاز به عنوان اصلي ترين و مهم ترين منبع تامين انرژي محسوب مي شود. توجه به روند رشد جمعيت در كشورهاي جهان سومي و ترس از تمام شدن سوختهاي فسيلي، دولتها را بر آن داشت كه علاوه بر تلاش براي جايگزيني سوختهاي فسيلي با ساير انواع سوختها در جهت اصلاح الگوي مصرف و مصرف بهينه اين نعمت خدادادي گام بردارند.
در كشور ما نيز با توجه به افزايش چشمگير سهم گاز در سبد انرژي و روند صعودي مصرف آن در بخشهاي مختلف مصرف از جمله بخش صنعتي ، تجاري، خانگي و نيروگاهي از يكسو و پايان پذير بودن ذخاير گازي از سوي ديگر ضرورت مصرف بهينه را در تمام بخشهاي مصرف كننده بيش از پيش محسوس مي نمايد. مجموعه عوامل فني ، اقتصادي و فرهنگي را مي توان از مهم ترين عوامل مصرف بي رويه گاز طبيعي در ايران بر شمرد . در حال حاضر گاز به عنوان اصلي ترين منبع تامين انرژي در كشور ما از اهميت حياتي برخوردار است و نقشي اساسي را در زندگي روزمره مردم بازي مي كند.
هدفمندسازي يارانه ها باعث افزايش هزينه هاي ناشي از استفاده از گاز طبيعي به طور مستقيم و چه غير مستقيم در سبد هزينه اي خانوار شده و جامعه را با شوك افزايش ناگهاني گازبهاء روبرو نموده است كه اين امر موجب بروز تفاوتهايي در پرداخت گازبهاء از سوي مصرف كنندگان شده است. از طرفي افزايش گازبهاي واحدهاي صنعتي با توجه به تخصيص كم و يا دير هنگام يارانه به آنها باعث افزايش هزينه هاي توليد شده و در نتيجه قدرت رقابت پذيري بسياري از آنها را از بين برده و باعث تعطيلي بسياري از كارخانجات شده كه عدم پرداخت گازبهاء و يا تاخير در پرداخت آن توسط واحدهاي صنعتي به عنوان اصلي ترين مشتريان گاز شده است. در ضمن عدم وصول به موقع مطالبات شركتهاي گاز استاني از مشتريان عمده و خرده باعث ركود در پرداخت به پيمانكار و متعاقب آن تاخير و يا عدم اجراي پروژه هاي جديد مي شود.
حال با توجه به اينكه وصول مطالبات از مشتركين و صنايع به عنوان اصلي ترين چالش پيش روي شركتهاي گاز استاني پس از اجراي طرح هدفمندسازي يارانه ها مطرح شده لزوم تعامل همه جانبه با ذينفعان (مشتركين عمده و خرده) و نحوه تعاملات با مصرف كنندگان نيازمند بررسي و بهبود مي باشد. كنتور خواني دقيق و مدون كه زمينه ساز وصول به موقع مطالبات گازبهاء و به تبع آن استمرار فعاليت در بخش گازرساني را در پي خواهد داشت. با توجه به مسائل و مشكلات بوجود آمده در اين زمينه؛ طراحي مكانيسم مناسب وصول مطالبات گازبهاء و نيز بررسي كارايي و اثر بخشي۱۷ آن از اهميت بسزايي برخوردار است.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

از ديدگاه مديران ارشد و صاحبنظران صنعت گاز كشور نيز وصول بدهي گازبهاء ي شركتهاي گاز استاني پس از اجراي طرح هدفمندسازي يارانه ها از مشتركين گاز به يك معضل بزرگ مبدل گرديده است . عدم وصول مطالبات شركتهاي گاز استاني علاوه بر اينكه از يك سو بودجه اختصاص يافته بر شركتها را با مشكل مواجه مي سازد. باعث عدم اختصاص به موقع هزينه هاي سنگين تعميرات و نگهداري شبكه هاي گازرساني شهري و روستايي و عدم اجراي طرحهاي جديد گازرساني در شهرها و روستاها مي شود.
اتخاذ تصميمات مقطعي مانند تقسيط كردن قبوض و ارسال پيام كوتاه به مشتركين بدهكار و يا قطع كردن گاز مشترك از جمله سياستهاي كوتاه مدت شركتهاي گاز استاني مي باشد كه نشان دهنده تلاش مديران ارشد اين شركتها به منظور وصول مطالبات گازبهاء مي باشد. اين اقدامات همگي مبين اهميت بيش از پيش بخش وصول مطالبات شركتهاي گاز استاني مي باشد، در گامي فراتر واگذاري فروش گاز و وصول مطالبات شركتهاي گاز استاني به بخش خصوصي با هدف تصميم گيري سريع در حل مشكلات جاري و پرداخت هزينه از محل درآمدهاي جاري نيز دليل ديگري بر ضرورت و لزوم توجه ويژه به بخش وصول مطالبات را به روشني نشان مي دهد. در تحقيق حاضر با توجه به لزوم ارزيابي كارايي وصول مطالبات بخشهاي تابعه شركت گاز استان اردبيل، عوامل تاثير گذار شناسايي و كارايي بخشهاي مختلف شركت مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار مي گيرد.
۱-۴ اهداف تحقيق
شناسايي عوامل موثر بر وصول مطالبات گازبهاء در استان اردبيل كه از آن جمله مي توان به تجهيزات ، نيروي انساني ، وضعيت آب و هوايي، درآمد خانوار ، …. اشاره كرد.
تعيين كارايي وصول مطالبات گازبهاء توسط بخشهاي تابعه شركت گاز اردبيل.
۱- ۵ سوالات تحقيق
چه ورودي۱۸ هايي به منظور ارزيابي كارايي وصول مطالبات در شركت گاز مد نظر است؟
چه خروجي ۱۹هايي از سيستم وصول مطالبات شركت گاز مورد انتظار مي باشد؟
كارايي شركتهاي تابعه شركت گاز استان اردبيل در زمينه وصول مطالبات چقدر است؟
چه راههايي براي افزايش انگيزه كاركنان شركت گاز در وصول مطالبات وجود دارد؟
۱ – ۶ شرح واژه ها و اصطلاحات بكار رفته در تحقيق
۱ – ۶ -۱ كارايي
در حوزه علم اقتصاد كارايي به صورت نسبت ستاده به نهاده تعريف شده و مقدار آن همواره كوچكتر از يك است. در اين حالت بنگاهي كاراتر تلقي مي شود كه براي توليد محصولات خود از نهاده هاي كمتري استفاده كرده باشد. به عبارت ديگر روي مرز توليد قرار گرفته باشد يعني با حداقل نهاده ، مقدار معيني ستاده توليد كند. به عبارتي ديگر ميزان موفقيت يك سازمان در استفاده بهينه از نهاده ها در جهت توليد ستاده هاي بيشتر به كارايي تعبير مي شود.
انواع كارايي
كارايي فني۲۰ : كارايي فني نشان دهنده ي ميزان توانايي يك بنگاه براي حداكثر سازي ميزان توليد با توجه به منابع و عوامل توليد مشخص شده است. به عبارت ديگر ميزان توانايي تبديل ورودي هايي مانند نيروي انساني ، ماشين آلات و … به خروجي ها، در مقايسه با بهترين عملكرد، توسط كارايي فني سنجيده مي شود.(پيرس،۱۹۹۷)
كارايي تخصيصي۲۱ : اين كارايي بر توليد بهترين تركيب محصولات با استفاده از كم هزينه ترين تركيب ورودي ها دلالت مي كند. در ادبيات روش تحليل پوششي داده ها ، ميزان تخصيص بهينه ي عوامل توليد با توجه به قيمت هاي نسبي درجه كارايي تخصيصي را نشان مي دهد. كارايي تخصيصي به يك عامل برون زا يعني قيمت نهاده ها بستگي دارد و با تغيير قيمت هاي نسبي تغيير پيدا مي كند.(چارنز، كوپر و رودز، ۱۹۷۸)
كارايي اقتصادي۲۲ : عبارت است از نسبت ميزان محصول قابل استفاده به نسبت ميزان منابع توليدي كه براي توليد آن محصول بكار رفته است. قابل استفاده بودن محصول و يا ارزش آن در جامعه به وسيله پول تعيين مي گردد. كارايي اقتصادي به تركيب كارايي فني و تخصيصي نيز اطلاق مي شود. يك سازمان در صورتي از نظر اقتصادي كارا خواهد بود كه از نظر فني و تخصيصي كارا باشد. كارايي اقتصادي از حاصل ضرب امتياز كارايي فني و تخصيصي به دست مي آيد.
كارايي ساختاري۲۳ : كارايي ساختاري يك صنعت از متوسط وزني كارايي شركت هاي آن صنعت به دست مي آيد. با استفاده از معيار كارايي ساختاري مي توان كارايي صنايع مختلف با محصولات متفاوت را مقايسه كرد.(امامي ميبدي،۱۳۸۰)
كارايي مقياسي۲۴ : كارايي مقياسي يك واحد از نسبت” كارايي مشاهده شده” آن واحد به ” كارايي در مقياس بهينه” به دست مي آيد. هدف اين كارايي توليد در مقياس بهينه مي باشد.(مهرگان،۱۳۸۳)
۱ -۶-۲ تحليل پوششي داده ها (DEA)
بحث تحليل پوششي داده ها با تز دكتراي ادوارد رودز۲۵ و با راهنمايي كوپر۲۶ و چارنز۲۷ شروع شد. او در مورد ارزيابي مدارسي از آمريكا مطالعه نمود و نتايج مطالعات خود را در سال ۱۹۷۸ با همكاري چارنز و كوپر انتشار داد و اين مقاله كه نقطه شروعي براي تحليل پوششي داده ها بوده و به عنوان مقاله (CCR) معروف گرديد.تحليل پوششي داده ها يك روش غير پارامتريك براي اندازه گيري كارايي نسبي واحدهاي تصميم گيرنده مي باشد كه از ورودي هاي مشابهي براي توليد خروجيهاي مشابه استفاده مي كند.
در مدلهاي DEA امكان سه نوع جهت گيري با ماهيت ورودي،با ماهيت خروجي و بدون ماهيت وجود دارد. در مدلهاي با ماهيت ورودي واحدهاي تصميم گيرنده در پي آن هستند كه با كمترين ميزان ورودي ممكن، مقدار مشخصي خروجي ايجاد كنند.در مدلهاي با ماهيت خروجي واحدهاي تصميم گيرنده در پي آن هستند كه با مقدار مشخصي ورودي، بيشترين مقدار خروجي ممكن را ايجاد كنند. در مدل هاي بدون ماهيت واحدهاي تصميم گيرنده در پي كاهش ورودي ها و افزايش همزمان خروجي ها هستند. از سال ۱۹۷۸ استفاده از تكنيك تحليل پوششي داده ها با سرعت زيادي در حال گسترش بوده و تاكنون توسعه هاي زيادي از جنبه تئوري و كاربردي در مدلهاي تحليل پوششي داده ها اتفاق افتاده است. به عنوان نمونه مدل هاي DEA براي مقايسه و ارزيابي سازمانها و صنايع مختلف مانند بانكداري، پست،كشاورزي، بيمه، ورزش، ساخت، توليد، بهداشت و درمان (بيمارستانها و كلينيك ها)، آموزش (مدارس و دانشگاه ها) ، حمل و نقل، بورس،توليد برق(نيروگاهها)،نفت(پالايشگاهها)و بسياري كاربردهاي ديگر مورد استفاده قرار گرفته اند.
توسعه هاي زيادي در مدلهاي تحليل پوششي داده ها اتفاق افتاده است كه شناخت جوانب مختلف آن را براي به كارگيري دقيقتر اجتناب ناپذير مي كند.استفاده از مدلهاي تحليل پوششي داده ها علاوه بر تعيين ميزان كارايي نسبي،نقاط ضعف سازمان را در شاخصهاي مختلف تعيين كرده و با ارايه ميزان مطلوب آنها، خط مشي سازمان را به سوي ارتقاي كارايي و بهره وري مشخص مي كند. همچنين الگوهاي كارا كه ارزيابي واحدهاي ناكارا براساس آنها انجام گرفته است به واحدهاي ناكارا معرفي مي شوند. الگوهاي كارا واحدهايي هستند كه با ورودي هاي مشابه واحد ناكارا خروجي هاي بيشتر يا همان خروجي ها را با استفاده از ورودي هاي كمتر توليد كرده اند. اين تنوع وسيع در نتايج است كه موجب شده استفاده از اين تكنيك با سرعت فزاينده اي رو به گسترش باشد. همين امر باعث شده است كه اين تكنيك از بعد تئوري نيز رشد فزاينده اي داشته باشد و به يكي از شاخه هاي فعال در علم تحقيق در عمليات تبديل شود.
۱ -۶-۲- ۱ مزاياي تحليل پوششي داده ها
امكان ارزيابي عملكرد كارايي كارايي واحدهاي تصميم گيرنده با چندين ورودي و چندين خروجي.
برخلاف برخي روشهاي عددي، مشخص بودن وزنها از قبل و تخصيص آنها به وروديها و خروجيها لازم نيست.
نياز به شكل تابع توزيع از قبل تعيين شده (مانند روش هاي رگرسيون آماري) و يا شكل صريح تابع توليد(مانند برخي روشهاي پارامتري) نيست.
امكان به كارگيري ورودي ها و خروجي هاي مختلف با مقياس هاي اندازه گيري متفاوت.
تحليل پوششي داده ها فرصت هاي زيادي را براي همكاري ميان تحليل گر و تصميم گيرنده ايجاد مي كند. اين همكاري مي تواند در راستاي انتخاب ورودي و خروجي واحدهاي تحت ارزيابي و چگونگي عملكرد و الگويابي نسبت به مرز كارا باشد.
استفاده از كليه مشاهدات گردآوري شده براي اندازه گيري كارايي. برخلاف روش رگرسيون كه با ميانگين سازي در مقايسه واحدها به بهترين عملكرد موجود در مجموعه واحدهاي تحت بررسي دست مي يابد، تحليل پوششي داده ها هر كدام از مشاهدات را در مرز كارا بهينه مي كند.
فراهم آوردن يك شيوه ي اندازه گيري جامع و منحصر به فرد براي هر واحد كه از ورودي ها براي ايجاد خروجي ها استفاده مي كند.
ميزان تغييرات ورودي ها و خروجي واحدهاي ناكارا براي تصوير كردن آنها بر مرز كارا(الگويابي نسبت به مرز كارا) را مي توان محاسبه نمود.در نتيجه علاوه بر تعيين ميزان كارايي نسبي ، نقاط ضعف واحد تصميم گيرنده در شاخصهاي مختلف تعيين مي شود و با ارايه ميزان مطلوب آنها ، خط مشي واحد تصميم گيرنده را به سوي ارتقاي كارايي و بهره وري مشخص مي كند.
الگوهاي كارا كه ارزيابي واحدهاي ناكارا براساس آنها انجام گرفته است به واحدهاي ناكارا معرفي مي شوند و اين دليلي بر منصفانه بودن مقايسه DEA خواهد بود.
۱ – ۷ درآمد خانوار۲۸


پاسخ دهید