۱-۸-۱- تعاريف مفهومي واژگان
در اين مطالعه مفاهيم خاصي به کار گرفته شده است که لازم است در مورد آنها توضيحاتي داده شود.
جنگل
جنگل عبارت است از سطح وسيعي پوشيده از درخت، درختچه و ساير گياهان که همراه با جانوران اشتراک زيستي پيشرفته اي بين عناصر تشکيل دهنده آن (گياهان و جانوران) به وجود آمده و تحت تأثير عوامل محيطي قادر به مه حيات به طور مستقل مي باشد (مروي مهاجر، ۱۳۸۴).
جنگلداري اجتماعي
جنگلداري اجتماعي يک رهيافت مهم جهت حفاظت و احياي جنگل ها با در نظر گرفتن تأمين نيازهاي جنگل نشينان مي باشد که مردم اين جوامع با ارتباط و هماهنگي با يکديگر و همچنين ارتباط عقلايي با محيط اطراف خود به نوعي از مديريت محلي بر جنگل ها جامه ي عمل مي پوشانند که در نهايت منجر به توسعه پايدار منابع طبيعي خواهد شد.

مشاركت در منابع طبيعي
هر نوع همکاري داوطلبانه و سازمان يافته بهره برداران ذيصلاح به منظور استفاده بهينه، حفظ، احياء و توسعه پايدار منابع طبيعي تجديد شونده با نظارت دولت که در نهايت رشد آگاهي و ارتقاء سطح زندگي آنان را به دنبال داشته باشد (شاعري و سعدي، ۱۳۸۲).
۱-۸-۲- تعاريف عملياتي
جنگل
در زبان عام جنگل به منطقه اي گفته مي شود که از درختان خودرو تشکيل يافته و ضمناً زيستگاه جانوران وحشي است.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

تخريب
روستاي جنگل نشين
آموزش هاي ترويجي
۱-۹- مراحل انجام پژوهش
اين پژوهش از منطق حاكم بر روش علمي پيروي نموده و سير منطقي آن جهت دستيابي به هدف كلي به شرح زير مي باشد:
بيان مسئله، اهميت و ضرورت انجام پژوهش، بيان اهداف و پرسش هاي پژوهش، محدوده و محدوديت هاي پژوهش طرح پژوهش
بررسي سوابق نظري، بازديد و مصاحبه اكتشافي، ملاقات با كارشناسان و صاحبنظران مدل اکتشافي
بازخواني متون مطالعه شده، آشكار سازي چارچوب نظري در قالب مدل مدل نظري
ساختن فرضيه ها، روابط ميان مفاهيم و داده ها مدل تحليلي- مفهومي
اندازه گيري متغيرهاي تحقيق، طرح ريزي ابزار مشاهده، آزمون ابزار جمع آوري اطلاعات، اقدام به جمع آوري اطلاعات مدل ميداني
ورود داده ها به رايانه، اندازه گيري روابط متغيرها مدل اقتضايي
۲-۱- مباني نظري
۲-۱-۱- بررسي اهميت جنگل از جنبه هاي مختلف
به طور کلي جنگل ها نقش مهمي در جلوگيري از فرسايش خاک، کم کردن سرعت آب هاي سطحي و جلوگيري از سيل هاي ويرانگر دارند، همچنين در ذخيره آب هاي جاري، تصفيه هوا، ايجاد محيط هاي نشاط آور، جلوگيري از سقوط بهمن و يخ و در ناحيه هاي کوهستاني و برفگير، کاهش و معتدل کردن دماي هوا تأثير زيادي دارند. به علاوه با بهره برداري درست از منابع جنگلي، سالانه مقدار زيادي از محصولات صنعتي، دارويي، خوراکي و شيميايي توليد خواهد شد.
جنگل ها و مراتع با افزايش نفوذ پذيري آب در خاک، کاهش آلاينده ها و سر و صدا، توليد اکسيژن، ايجاد آرامش روحي در انسان، نقش اساسي در زندگي انسان و توسعه کشاورزي پايدار ايفا مي کنند. بشر از بدو خلقت تا کنون براي تأمين نيازهاي گوناگون خود از طبيعت بهره برداري کرده است. شکار، جمع آوري دانه ها، کاشت محصولات و پرورش دام هم به نوعي در دامن طبيعت انجام گرفته است (عبداللهي، ۱۳۸۲).
منابع طبيعي تجديد شونده که امروزه در محافل علمي و معتبر دانشگاهي از آن به عنوان بستر حيات انسان ها نام برده مي شود، سرمايه ايست که نه فقط به نسل حاضر، بلکه به تمامي نسل هاي آينده کشور تعلق دارد. به طوري که جنگل ها و مراتع در هر کشور، تکيه گاهي است مطمئن براي توسعه اقتصادي- اجتماعي، مخزني براي ذخيره سازي آب، پشتوانه اي براي توليد پايدار، بستري براي رونق کشاورزي، عرصه اي براي توليد چوب، زيستگاهي براي گونه هاي گياهي و جانوري و حيات وحش، گردشگاهي براي تفريح، وسيله اي براي ايجاد شغل، وسيله اي براي تثبيت خاک و شن هاي روان و عنصري براي پالايش آلودگي هوا به شمار مي آيد (آرايش و همکاران، ۱۳۸۹).
۲-۱-۲- نظر اسلام در خصوص جنگل
حفظ منابع طبيعي در دين مبين اسلام جايگاه ويژه اي دارد و در قرآن کريم و احاديث معصومين (ع) بر حفظ و احياء آن تأکيد شده است. دغدغه مسئولين نظام جمهوري اسلامي ايران جدا از اين مقوله نيست، به گونه اي که مقام معظم رهبري اين مقوله را جزيي از زندگي مردم مي دانند که مي فرمايند: “فرهنگ منابع طبيعي بايد به معارف عمومي تبديل شود”.
جنگل يکي از مواهب طبيعي و مفيد و ضروري به شمار مي رود و از ابتداي خلقت بشر تا کنون همواره براي تأمين رفاه و آسايش و بر طرف کردن حوائج و نيازمندي هاي انساني مورد استفاده قرار گرفته است. متأسفانه دخالت هاي آگاهانه و ناآگاهانه انسان ها به انحاء مختلف و بهره برداري هاي غير اصولي و نادرست از اين منابع، چراي بي رويه دام، آتش سوزي هاي عمدي و غير عمدي و نيز طغيان آفات و بيماري هاي گياهي و خسارات ناشي از گياهان نا خواسته و مزاحم و … موجب بر هم خوردن تعادل حاکم بر اين اکوسيستم هاي طبيعي شده و تخريب منابع طبيعي را تشديد کرده است (کيادليري و آهنگران، ۱۳۸۳).
حضرت امام خميني (ره): اين جنگل ها مال ملت است نبايد آن ها را خراب کرد.
مقام معظم رهبري: فرهنگ منابع طبيعي بايد به معارف عمومي تبديل شود. براي سرسبز نگه داشتن کشور بايد نهضتي فراگير برپا شود.
رسول اکرم (ص): شکستن شاخه اي از درخت به نزد من، مانند شکستن بال فرشتگان است.
رسول اکرم (ص) آثار صادقين جلد ۷ صفحه ۳۴۸: هر کس درختي غرس (بکارد) کند تا به ثمر برسد، خداوند در بهشت درختي براي او غرس مي فرمايد.
رسول اکرم (ص): “احترام زمين را نگه داريد که به منزله ي مادر شماست”.
امام صادق (ع): خداوند براي رسولان خود، درختکاري و کشاورزي را انتخاب فرمود.
درخت کاري و ايجاد فضاي سبز همواره مورد تأکيد آموزه هاي ديني قرار گرفته است. زنان مي توانند با آموزش و تربيت فرزندان خود، زمينه ي بهسازي محيط زيست را فراهم آورند.
در قرآن کريم از نابود کردن و تخريب محيط زيست به عنوان اعتداء (تجاوز) نام برده شده است و بر اين اساس کساني که رفتار ناشايست نسبت به محيط زيست داشته باشند، از رحمت و محبت خدا محروم خواهند ماند (سوره ي مائده، آيه ي ۸۶).
و از آب هر چيزي را زنده گردانيديم (سوره انبيا، آيه ي ۳۰).

۲-۱-۳- مروري بر وضعيت جنگل ها در جهان
عرصه هاي منابع طبيعي در برنامه ريزي هاي امروز دنيا ديگر به عنوان تفرجگاه هاي طبيعي و يا چشم اندازهاي زيبا براي رفع خستگي در تعطيلات پاياني هفته مطرح نيستند. امروزه، جنگل ها و مراتع نه تنها به عنوان قطب تأثيرگذار اقتصادي بلکه به عنوان پشتوانه بقاي ساير بخش هاي اقتصادي مورد توجه قرار گرفته اند. تداوم و استمرار اين بخش حياتي و حفظ اين پشتوانه توليدي به نوع ارتباط بخش زنده محيط زيست با بخش غير زنده آن بستگي دارد و زماني که تعادل لازم در بهره وري از منابع با ظرفيت هاي توليدي آن از طريق مديريت اصولي انسان در اکوسيستم هاي طبيعي بوجود آيد، اين نقش حياتي خواهد بود (بهبهاني، ۱۳۷۵).
جنگل و مرتع که از منابع طبيعي تجديد شونده است از پيچيده ترين پديده هاي طبيعي اکوسيستم جهاني محسوب مي شود که تخريب آن نه تنها منجر به از بين رفتن سرمايه هاي ژنتيکي مي گردد بلکه در نظم و تعادل محيط زيست نيز اختلال ايجاد مي کند.

امروزه جنگل ها و مراتع به عنوان يکي از منابع ارزشمند تنوع زيستي در اثر بهره برداري هاي گوناگون و تبديل اراضي جنگلي به ساير کاربري ها با بحران بزرگي مواجه شده اند، طبق برآورد هاي بعمل آمده، پيش بيني مي شود که در صورتي که نرخ جنگل زدايي در جنگل هاي گرمسيري همچنان ادامه يابد، اين احتمال وجود خواهد داشت که تا ۵۰ الي ۱۰۰ سال آينده، نيمي از تمامي گستره ي گونه اي منقرض شوند (مي، ۱۹۹۸)۴٫
ده هزار سال پيش سطح جنگل ها و مراتع جهان ۶ ميليارد هکتار بوده که از آن زمان تا کنون بيش از ۳۰ درصد از سطح آن کاهش يافته و به ۴ ميليارد هکتار رسيده است. سهم سرانه جنگل براي ۳/۵ ميليارد نفر جمعيت کره زمين به ميزان ۸/۰ هکتار در جهان رسيده که توزيع آن در نقاط مختلف جهان کاملاً متفاوت است. آمار سازمان خوار و بار کشاورزي سازمان ملل متحد (فائو) در سال ۱۹۹۱ نشان مي دهد که نرخ تخريب جنگل ها و مراتع در دهه ۸۰ نسبت به دهه گذشته دو برابر شده و ساليانه بطور متوسط ۱۷ ميليون هکتار از جنگل ها و مراتع جهان تخريب و از سطح آنها کاسته مي شود که در کشورهاي مختلف عوامل گوناگوني دارد (کريمي، ۱۳۸۲).
جنگل هاي دنيا نزديک به ۹۰% بيوماس گياهي اکوسيستم هاي زميني را توليد مي کنند و همراه با درياها ۴۸% کل توليد اوليه کره زمين را تشکيل مي دهند. جدول (۲-۱) سطح جنگل هاي دنيا را در قاره هاي مختلف نشان مي دهد (فائو۵، ۲۰۰۱).
جدول شماره۲-۱: مساحت جنگل هاي دنيا
رديفمنطقهسطح جنگل(ميليون هکتار)نسبت به سطح کل منطقه (%)۱آمريکاي (شمالي+ مرکزي)۵۵۰۲۶۲آمريکاي جنوبي۸۸۵۵۱۳آفريقا۶۵۰۲۲۴اروپا۱۸۸۳۰۵روسيه۸۵۱۵۰۶آسيا۵۴۷۱۸۷اقيانوسيه۱۹۷۲۳۸جهان۳۸۷۰۳۰
۲-۱-۴- مروري بر وضعيت جنگل ها در ايران
از نظر جغرافيايي، کشور ما در منطقه اي از نيمکره شمالي واقع شده است که معمولاً فقير از جنگل مي باشد.
با وجود اين نظر به تنوع اقليمي کشور، وسعت زياد آن و رشته کوهاي البرز و زاگرس جنگل هاي متنوعي گسترش يافته اند. درباره وسعت کل جنگل هاي کشور در گذشته دور اطلاع دقيقي در دست نيست. آثار و شواهد تاريخي در گوشه و کنار کشور، يادداشت هاي مورخين ايراني و خارجي و همچنين بقاياي جنگل هاي مخروبه امروزي در مناطق مختلف کشور اين نظريه را تأييد مي کند که ايران در گذشته داراي جنگل هايي به مراتب وسيعتر و مرغوبتر از امروز بوده است. امروزه طبق آخرين اطلاعات و آمار، حدود ۱۲ ميليون هکتار جنگل داريم که اين سطح فقط ۳/۷ درصد کل کشور را در بر مي گيرد. آمار رسمي مساحت جنگل هاي کشور را در سال ۱۳۴۳ (دفتر فني مهندسي منابع طبيعي) هنوز ۱۸ ميليون هکتار را نشان مي داده است. در سال ۱۳۲۱ ساعي مساحت تقريبي جنگل هاي ايران را ۵/۱۹ ميليون هکتار برآورد نموده است، در حالي که تره بوگوف در سال ۱۳۴۴ مساحت جنگل هاي ايران را ۵/۱۸ ميليون هکتار (طبق جدول ۲-۲) برآورد کرده است.
جدول شماره ۲-۲: برآورد مساحت جنگل هاي ايران (تره گوبوف، ۱۳۴۴)
رديفرويش جنگلي و درختيسطح(ميليون هکتار)۱ناحيه خزر و ارسباران۷/۴۲جنگل هاي بلوط زاگرس۸/۲۳ارس۹/۱۴پسته۵/۲۵تاغ و گز۶/۶ جمع۵/۱۸
در حال حاضر ميزان سطح جنگل در ايران براي هر نفر ۲/۰ هکتار است که ميانگين جهاني اين مقدار در حدود ۶/۰ هکتار مي باشد. پيش بيني مي شود که با افزايش سريع جمعيت دنيا و کاهش سطح جنگل ها اين مقدار دايماً در حال کاهش خواهد بود، مگر اينکه به موازات افزايش جمعيت سطح جنگل هاي دست کاشت دنيا نيز زياد شود.
جنگل به عنوان بخشي از منابع تجديد شونده سهم عمده اي در اقتصاد کشور دارد. هم اکنون ۱۲ ميليون هکتار جنگل در سطح کشور وجود دارد که اين ميزان، ۶/۷ درصد از سطح کشور را مي پوشاند. از اين ميزان، ۸۹ درصد از نوع جنگل هاي حفاظتي، حمايتي و پراکنده و تنها ۱۱ درصد از نوع جنگل هاي تجاري مي باشد. جنگل هاي شمال ايران با مساحت ۹/۱ ميليون هکتار که تنها جنگل صنعتي و توليدي کشور مي باشد در سال هاي اخير به علت بهره برداري مضاعف، چراي بي رويه احشام، تغيير کاربري، آتش سوزي، استفاده از تنه و سرشاخه هاي درختان براي تأمين سوخت و مصالح ساختماني، بهره برداري هاي بي رويه صنعتي و عدم مديريت، دچار تخريب شديد گرديده و هر ساله مساحت قابل توجهي از آن از دست مي رود (عابدي، ۱۳۸۱).


پاسخ دهید