۳-۲-۱- اندازهگيري رطوبت۳۸
۳-۲-۲- اندازهگيري خاکستر۳۹
۳-۲-۳- اندازهگيري فيبرخام۳۹
۳-۲-۴- اندازهگيري پروتئين۴۰
۳-۲-۵-اندازه گيري چربي۴۱
۳-۳- استخراج عصاره گياه به روش سنتي (غرقابي)۴۱
۳-۴- اندازهگيري ترکيبات فيتوشيميايي۴۲
۳-۴-۱- اندازهگيري محتواي کلروفيل و کاروتنوئيد کل۴۲
۳-۴-۲- اندازهگيري ترکيبات فنولي کل۴۳
۳-۴-۳- اندازه‌گيري ترکيبات فلاونوئيدي کل۴۴
۳-۴-۴- محاسبه بازده استخراج۴۴
۳-۵- ارزيابي فعاليت آنتي‌اکسيداني۴۴
۳-۵-۱- ارزيابي فعاليت مهار راديکال آزاد DPPH44
3-5-2- ارزيابي فعاليت آنتي‌اکسيداني عصاره‌ها به روش ظرفيت آنتي‌اکسيداني کل۴۵
۳-۵-۳- ارزيابي فعاليت آنتي‌اکسيداني عصاره‌‌ها به روش قدرت احياء‌کنندگي۴۶
۳-۶- تجزيه و تحليل آماري۴۷
فصل چهارم: نتايج و بحث
۴- نتايج و بحث۴۹
۴-۱- ترکيبات شيميايي۴۹
فهرست
عنوان صفحه
۴-۲- مقدار کل ترکيبات کلروفيل، کاروتنوئيد ۴۹
۴-۳- مقدار کل ترکيبات فنولي۵۰
۴-۴- مقدار کل ترکيبات فلاونوئيدي۵۷
۴-۵- ارزيابي فعاليت ضدراديکالي، آنتياکسيداني و قدرت احياءکنندگي عصارههاي زولنگ۵۹
۴-۵-۱- توانائي مهار راديکالهاي DPPH59
4-5-2- ظرفيت آنتي اکسيداني کل ۶۶
۴-۵-۳- قدرت احياءکنندگي۷۱
فصل پنجم: نتيجهگيري کلي و پيشنهادات
۵- نتيجه گيري کلي و پيشنهادات ۷۸
۵-۱- نتيجهگيري کلي۷۸
۵-۲- پيشنهادات ۷۹
۵-۲-۱- پيشنهادات پژوهشي و اجرايي۷۹
فهرست منابع۸۱
چکيده انگليسي۹۱
فهرست جدولها
عنوان صفحه
جدول ۴-۱- ميانگين ميزان ترکيبات شيميائي سبزي زولنگ۴۹
جدول ۴-۲- ميانگين مقدار کل ترکيبات کلروفيل و کاروتنوئيد زولنگ۵۰
جدول ۴-۳- مقايسه ميانگين مقدار کل ترکيبات فنولي عصاره هاي مختلف زولنگ۵۳
جدول ۴-۴- مقايسه ميانگين بازده استخراج عصاره هاي حاصل از حلالهاي مختلف زولنگ۵۴
جدول۴-۵- مقايسه ميانگين ۵۰EC براي عصاره هاي مختلف زولنگ و BHT در روش مهار راديکال هاي آزاد DPPH64
جدول۴-۶- مقايسه ميانگين ۵۰EC براي عصاره هاي مختلف زولنگ و BHT در روش ظرفيت آنتياکسيداني کل۶۹
فهرست شکلها
عنوان صفحه
شکل ۴-۱- مقايسه ميانگين مقدار کل ترکيبات فنولي عصاره متانولي زولنگ۵۱
شکل ۴-۲- مقايسه ميانگين مقدار کل ترکيبات فنولي عصاره اتانولي زولنگ۵۲
شکل ۴-۳- مقايسه ميانگين مقدار کل ترکيبات فنولي عصاره استوني زولنگ۵۳
شکل -۴-۴- مقايسه ميانگين مقدار کل ترکيبات فلاونوئيدي عصارههاي مختلف زولنگ۵۸
شکل ۴-۵- مقايسه ميانگين درصد مهار راديکالهاي آزاد DPPH غلظتهاي مختلف عصارههاي زولنگ وآنتياکسيدان سنتزي BHT60
شکل ۴-۶- مقايسه ميانگين ظرفيت آنتياکسيداني کل غلظتهاي مختلف عصارههاي زولنگ و آنتي اکسيدان سنتزي BHT68
شکل ۴-۷- مقايسه ميانگين قدرت احياءکنندگي غلظتهاي مختلف عصارههاي زولنگ و آنتي اکسيدان سنتزي BHT72

چکيده
زولنگ سبزي خوراکي از خانواده آپياسه و جنس ارنجيوم است که در نواحي جنگلي شمال کشور به وفور يافت ميشود. هدف از اين پژوهش، بهينهسازي استخراج ترکيبات فنولي کل از سبزي محلي زولنگ به روش استخراج غرقابي با سه حلال مختلف (استون، متانول و اتانول)، در دو غلظت متفاوت (۵۰ درصد و ۸۰ درصد)، در دو سطح دمايي (۲۵ و ۵۰ درجه سانتيگراد) و در طي زمان ۲۴ ساعت بود. مقدار فنول کل عصارهها توسط روش فولين سيوکالتو سنجش و بر اساس ميليگرم گاليک اسيد بر گرم عصاره بيان گرديد. بيشترين ميزان فنول کل در کليه عصارهها، در غلظت ۸۰ درصد و دماي ۲۵ درجه سانتيگراد استخراج گرديد که ميزان فنول کل عصارههاي استوني، اتانولي و متانولي به ترتيب ۸۰/۲۳، ۸۵/۲۵و۳۶/۲۶ ميليگرم گاليک اسيد بر گرم عصاره بود(۰۵/۰ > P). در شرايط بهينه استخراج، ميزان فلاونوئيد کل عصارهها نيز به ترتيب ۷۷/۱۲، ۱۷/۱۳ و ۷۳/۱۷ ميليگرم کوئرستين بر گرم عصاره اندازهگيري شد. سپس فعاليت آنتياکسيداني عصارههاي فنولي مختلف و نيز آنتياکسيدان سنتزي BHT با آزمون هاي مهار راديکالهاي آزاد DPPH، ظرفيت آنتياکسيداني کل و قدرت احياءکنندگي مورد بررسي قرار گرفت. تمامي عصارهها فعاليت آنتياکسيداني وابسته به غلظت را نشان دادند. در بين عصارههاي فنولي زولنگ در هر سه آزمون ارزيابي ظرفيت آنتياکسيداني، عصارهي متانولي بالاترين فعاليت ضدراديکالي و آنتياکسيداني را به خود اختصاص داد. اين عصاره تنها در آزمون ظرفيت آنتياکسيداني کل کمترين ميزان ۵۰EC (96 ميکروگرم در ميليليتر) را نسبت به آنتياکسيدان سنتزي BHT (22/140 ميکروگرم در ميليليتر) دارا بود و از اين نظر قابل رقابت با آنتياکسيدان سنتزي BHT بود (۰۵/۰ > P). در اين آزمون در غلظتهاي ۵۰ و ۱۰۰ ميکروگرم در ميليليتر عصارههاي زولنگ بيشترين فعاليت آنتياکسيداني را داشتند. با توجه به مطالب بيان شده، ميتوان گياه محلي زولنگ را به عنوان منبع جديد و بالقوهاي از ترکيبات فنولي و آنتياکسيدانهاي طبيعي معرفي و در فرمولاسيون مواد غذايي استفاده نمود.
واژههاي کليدي: ترکيبات فنولي، سبزي زولنگ، فعاليت آنتياکسيداني، قدرت احياءکنندگي، DPPH.

فصل اول
مقدمه و کليات

فصل اول
مقدمه
۱-۱- اهميت گياهان دارويي
مواد موثره ترکيباتي هستند که در برخي گياهان ساخته مي شوند و تاثير فيزيولوژيکي بر پيکر موجودات زنده بر جا ميگذارند. اين گياهان براي مداواي برخي از بيماريها مورد استفاده قرار ميگيرند. مواد فعال مذکور در طي يک سلسله فرايندهاي ويژه و پيچيده بيوشيميايي، به مقدار بسيار کم- معمولاً کمتر از وزن خشک گياه ساخته ميشوند و به متابوليتهاي ثانوي نيز معروفند. کاشت، داشت و برداشت گياهان دارويي، صرفاً به خاطر استفاده از مواد موثره آنها صورت ميگيرد. اساسا از گياهان حاوي مواد موثره استفادههاي مختلفي به عمل مي آيد و اين گياهان به سه گروه اصلي شامل: گياهان دارويي، گياهان ادويهاي و گياهان عطري طبقهبندي ميشوند. گاهي اوقات از يک گياه به تنهايي ميتوان هر سه استفاده را نمود (اميد بيگي، ۱۳۸۴).
بعد از جمع آوري گياهان دارويي، اندامهاي جمعآوري شده را بايد تحت تاثير عمليات مناسبي قرار داد تا به صورت قابل استفاده درآيد(خشک کردن، استخراج ماده موثره، بسته بندي و …). در حال حاضر استفاده از مواد موثره گياهان دارويي در صنايع غذايي، رشد روز افزوني پيدا نموده است. اگرچه استفاده از مواد مذکور در صنايع غذايي از گذشته معمول بوده، ولي اکنون در صنايع نوپاي نوشابه سازي، کنسروسازي، شيريني سازي و … از مواد موثره گياهان دارويي براي بهتر شدن طعم و بو و رنگ محصولات در سطح دقيقتر و حساب شدهتري استفاده ميشود. تقسيم بندي مواد موثره ( دارويي) گياهان که امروزه نيز مورد تاييد ميباشد، شامل چهار گروه اصلي آلکالوئيدها، گليکوزيدها، روغنهاي فرار و ساير مواد موثره است. منظور از ساير مواد موثره، ترکيباتي چون مواد تلخ، فلاونها، فلاونوئيدها ، موسيلاژها (و کربوهيدراتهاي خاص مشابه آنها)، ويتامينها، تاننها، اسيد ساليسيليک (و اسيد هاي خاص مشابه آن) و بالاخره ترکيبات ديگر امثال آن است که به دليل نا همگوني و گستردگي ساختمانهاي شيميايي، در سه گروه قبلي جاي نميگيرند (اميد بيگي، ۱۳۸۴).
امروزه با پيشرفتهاي حاصل در شيمي آلي و تحولات چشمگير در روشهاي استخراج، تخليص و تعيين ساختمان تركيبات طبيعي گياهان، ارزشداروهاي حاصل از منابع گياهي روز به روز آشكارتر شده است (والن، ۲۰۰۲). به طوري كه در حال حاضر حدود يك سوم تا نيمي از فرآورده هاي دارويي موجود در آمريكا داراي منشاء گياهي هستند (کلارک، ۱۹۹۶). همچنين در انگلستان توليدات گياهي و مكملهاي فراواني به شكل سالم و بيخطر توليد شده است (کورنز، ۲۰۰۴). مطالعات نشان ميدهد كه تمايل زياد، به استفاده از اين داروها جهت درمان بيماريها، به علت عوارض پايينتر اين داروها نسبت به داروهاي شيميايي است (کوان، ۱۹۹۹).
در كشور ايران نيز، بعلت تنوع آب و هوايي و داشتن شرايط اكولوژي منحصر به فرد زمينه رشد و نمو گياهان حاوي مواد مؤثره و داروئي فراهم است. يکي از اين گياهان Eryngium Caucasicum است که نام محلي آن در استان گلستان زوله يا زولنگ ميباشد اين گياه از دير باز مورد توجه بوميان اين منطقه قرار گرفته است.

۱-۲-گياه شناسي زولنگ

گياه زولنگ با نام علمي Eryngium caucasicum ، از راسته آراليالها ۱( اميد بيگي، ۱۳۸۴) و تيره جعفري۲ يا چتريان۳ مي باشد ( مظفريان، ۱۳۸۲؛ قهرمان، ۱۳۷۲). سرزمين ايران از مراکز اصلي تجمع و پراکنش انواع بيشماري از گياهان تيره اومبليفر (جعفري) است که تقريبا بيش از ۱۰۰ جنس با گونههاي بسيار در آن انتشار دارند ( قهرمان، ۱۳۷۲).
اغلب گونههاي تيره چتريان يک ساله، دو ساله يا چند ساله ميباشند. گل آذين به شکل چتر است. برگها غيرمتقابل، بي زبانه و داراي بريدگيهاي عميق ميباشند که در قاعده داراي غلاف هستند. اندامهاي گل مضربي از پنج و از ناحيه پائيني تخمدان دو برچه چسبيده به هم نمو مينمايند. پس از نمو، برچهها از هم جدا ميشوند و ميوه به صورت فندقه دو قسمتي تشکيل ميگردد ( اميد بيگي، ۱۳۸۴).
اين گياهان عمدتاً در نواحي معتدل ميرويند و در طول رويش به آب فراوان نياز ندارند. ساقه برخي گياهان متعلق به اين تيره طويل ميباشد. با وجود اينکه برخي ديگر از اين گونه ها در زمينهاي شور ميرويند، گونههاي ديگري زندگي آبزي را برگزيدهاند ( اميد بيگي، ۱۳۸۴) .
جنس ارنجيوم۴ گياهاني غالباً پايا هستند. گلها در چترهاي بدون پرتو به صورت کپههاي محصور در گريباني متشکل از برگکهاي بلند و خارمانند مجتمعاند. همه گلها نر ماده، بدون دمگل و شامل کاسهاي با ۵ دندانه نوکتيز و و جامي متشکل از گلبرگهاي ايستاده است که در بالا و انتها به هم ميچسبند. ميوه تخم مرغي، پولک دار يا تکمهاي، فاقد پره و مجراي ترشح کنندهاند. کارپوفور۵ دو بخشي و به فندقه چسبيده است. اين جنس در ايران ۹ گونه دارد که در تهران و اطراف آن، غرب، شمال (گيلان و مازندران)، نواحي جنوبي (بلوچستان و غيره) ميرويند (قهرمان،۱۳۷۲) .
ارنجيوم بزرگترين و تقريباً پيچيدهترين جنس خانواده چتريان است و حدود ۲۵۰ گونه دارد. در نواحي معتدل هر قاره پراکنده شده است، به طوري که پراکندگي گونهها در ميان دو نيم کره شرقي و غربي بطور نامنظمي وسعت يافته که در هر نيم کره دو مرکز مشخص شده است : مکزيک مرکزي – غربي و آمريکاي مرکزي- شمال شرقي (برزيل جنوبي، آرژانتين شمالي و اوروگوئه)، و غرب مديترانه و جنوب غربي آسيا (تورمل، ۱۹۴۸ و ۱۹۴۹) حدود دو سوم گونههاي آن در شمال، مرکز و جنوب آمريکا پراکنده شده است. ارنجيوم به راحتي از جنسهاي خانواده آپياسه از طريق شکل سرگل و تک برگچههاي هر گل قابل تشخيص است، به طوري که اين جنس از نظر شکل تنوع زيادي دارد. برخي از گونهها روي زمين خوابيده و فقط چند سانتيمتر طول دارند و بعضي ديگر به صورت قائم و ايستادهاند. اکثر گونهها، گياهي پايا هستند. تعدادي از آنها نيز چوبي بوده، اين گياهان ممکن است برگهاي ساقه بلند و يا بدون ساقه داشته باشند، همچنين تيغههاي جدا جدا، يکپارچه، لبه پوشيده از خار، داراي برگ در دو سوي دمبرگ شبيه برگ نخل يا به شکل پر و براکتهاي خاردار دارند (کارولينا و همکاران، ۲۰۰۸).
در گونههاي مشابه تفاوت ممکن است بر اساس تعداد کروموزوم يا مقدار پلوئيد باشد. بر طبق اکثر نظريهها تعداد کروموزوم ۸ =x است اما تعداد کمي هم کروموزوم ۷-۵ =x وجود دارد (بل و همکاران، ۱۹۵۷و۱۹۶۰؛ کانستنس و همکاران، ۱۹۷۱؛ کانستنس وباي، ۱۹۷۶).
تحقيقات ولف در رابطه با ارنجيوم بسيار جامع و کامل است او گونهها را به ۳۴ بخش و چندين زير بخش گروهبندي کرد، به طوريکه دو گروه در جنس ارنجيوم مشخص نمود: شامل ۱۲ بخش از دنياي قديم (آفريقا، اروپا، آسيا) و گونههايي که شامل ۲۲ بخش از دنياي جديد (امريکا و استراليا) هستند ( کارولينا و همکاران، ۲۰۰۸).
از رايجترين گونههاي ارنجيوم که در ايران وجود دارد ميتوان E.bungei ، E.billardieri ، E.caucasicum را نام برد (مظفريان، ۱۳۸۲).

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

زولنگ يك گياه شناخته شده جديد از خانواده چتريان است که به علت افزايش تقاضا، ميوههاي آن در قسمتهاي آفتابگير برخي باغهاي خانگي در شمال ايران بويژه مازندران و گيلان در اواخر زمستان يا اوايل بهار کشت ميشود. اين گياه عمدتاً در خاکهاي لومي با زهکشي خوب رشد ميکند
(خوشبخت و همکاران، ۲۰۰۶).
گونههاي مختلف اين جنس علاوه بر ايران در ماوراء قفقاز، عراق، جزاير اژه، سوريه، فلسطين، لبنان، عربستان، ترکمنستان، افغانستان، پاکستان، آسياي مرکزي و شرق نواحي مديترانهاي ميرويند (مظفريان، ۱۳۸۲). برخي گونهها كمياب و يا در خطر انقراض هستند(رودريگز و همکاران، ۲۰۰۹ ؛ بويس، ۱۹۹۶). زمان مناسب براي برداشت آن اوايل ارديبهشت است و در مرحله انتهاي رشد و هنگام گلدهي خوراکي نيست (هاشم آبادي و همکاران، ۲۰۱۰).
۱-۳-کاربرد گونههاي مختلف ارنجيوم
در حال حاضر در خانواده چتريان به جز گياهان زينتي ۱۱۷ گونه زراعي گزارش شده است. در
درجه اول ۴۱% آنها بعنوان گياهان دارويي، ۱/۲۳% سبزيجات وگياهان سالادي، ۷/۱۹% گياهان ادويهاي و همچنين ۱/۱۱% گياهان علوفهاي ، ۳/۴% گياهان اسانسي و ۸/۰% بعنوان گياهان حصار و پرچين استفاده ميشوند (پيستريک، ۲۰۰۲ و ۲۰۰۵).
گونههاي ارنجيوم بعنوان گياه زينتي، سبزي يا گياهان دارويي بکار ميروند. موارد استفاده از گونههاي مختلف متعلق به تيره چتريان، متفاوت ميباشد. عمدتاً در صنايع غذايي و دارويي مورد استفاده قرار ميگيرند. برخي از آنها زينتياند و کاشت و تکثير ميشوند و بعضي ديگر علف هرز ميباشند

(قهرمان، ۱۳۷۲).
گونههاي مختلف اين گياه بعنوان غذا و دارو استفاده ميشود. بعنوان مثال E.caucasicum به مقدار زيادي در غذاهاي محلي کاربرد دارد. از برگهاي پخته شده آن در سوپ و يا به همراه ماست مصرف ميشود. همچنين در مرغ سرخ شده بعنوان خوش طعم کننده استفاده ميگردد. برگهاي اين گياه جهت خوش عطر و بو کردن، همراه سبزيجات پخته در غذاهاي محلي به کار ميرود و همچنين داراي خاصيت آنتياکسيداني ميباشد(خوشبخت وهمکاران،۲۰۰۶). E.caucasicum داراي چند خصوصيت دارويي شامل تقويت قواي باروري، مدر، مسکن و آرامبخش، اشتها آور ميباشد (ترات، ۲۰۰۴). در واقع با افزايش تحقيقات شيميايي و بيولوژيکي، ارنجيوم نقش بالقوه خود را بعنوان محصولات دارويي نشان داده است (پينگ وانگ و همکاران، ۲۰۱۲).
گونه E.foetidum خواص درماني زيادي دارد، در درمان سوختگي، گوش درد، تب، فشار خون، يبوست، تشنج، آسم، نازايي و اسهال موثر است (پاول و همکاران، ۲۰۱۱). ميوه هاي E.foetidum بعنوان غذا در نيجيريه مصرف ميشوند (لي کلير و همکاران، ۲۰۰۵). از E.foetidum در درمان چند نوع التهاب، در چين استفاده ميشود (بنکائو، ۱۹۹۹).
گونه ديگر آن E.maritimum بعنوان ضد انگل، خلط آور، ممانعت کننده از سنگ کليه، معرق ومدر کاربرد وسيعي دارد (ليتشيا و همکاران، ۲۰۰۸).
عصاره گونههايي از Eryngium فعاليتهايي نظير نابود کردن سلولهاي تومور انساني، عمل ضد التهابي، ضد سموم مار و عقرب، ضدباكتري، ضد قارچ، ضد مالاريا، خاصيت آنتي اكسيداني و اثرات ضد ديابتي را نشان دادهاند (پينگ وانگ و همکاران، ۲۰۱۲).
E.campestre در داروهاي سنتي تركي استفاده ميشود. دم كرده اندامهاي هوايي و ريشه آن بعنوان دارويي جهت تقويت باروري، ضد سرفه، مدر، اشتها آور، محرك و مهيج استفاده ميشود (کارتل و همکاران، ۲۰۰۵ ؛ بايتاپ، ۱۹۹۹).
E.creticum در داروهاي سنتي جهت درمان عقرب زدگي در مناطق روستايي اردن و بعنوان يك عامل بالابرنده قند خون۶ استفاده شده است (جگبير، ۱۹۹۱). E.elegons بعنوان داروي مدر در آرژانتين كاربرد دارد ( گولنيووسکي و همکاران، ۲۰۰۶).
برخي بوميان آمريكا از همه قسمتهاي گياه E.alismifolium جهت درمان اسهال استفاده ميكنند، ريشه E.aquaticum بعنوان داروي تهوع، القاء دستگاه گوارش، پادزهر سموم، كرمك، كرم كدو، مدر و ريشه هاي E.yucciflium Michx در درمان مارگزيدگي و دندان درد و همچنين دردهاي عصبي، مشكلات مثانه و كليه بكار ميروند (مورمن، ۲۰۰۹).


پاسخ دهید